คราบพลัค คืออะไร เกิดจากอะไร และกำจัดยังไงก่อนกลายเป็นหินปูน

คราบพลัค (Plaque) หรือที่ทันตแพทย์เรียกว่าคราบจุลินทรีย์ คือคราบแบคทีเรียนิ่ม ๆ ที่เกาะบนผิวฟันและเกิดขึ้นใหม่ทุกวัน แปรงออกได้เอง แต่ถ้าปล่อยไว้จะแข็งตัวเป็นหินปูน (หินน้ำลาย) ซึ่งต้องให้ทันตแพทย์ขูดออกเท่านั้น

คำตอบสั้น ๆ

• คืออะไร: คราบนิ่มสีขาวขุ่นที่มีแบคทีเรีย น้ำลาย และเศษอาหาร
• สังเกตอย่างไร: ใช้ลิ้นลูบฟันแล้วรู้สึกสาก ๆ ลื่น ๆ โดยเฉพาะบริเวณขอบเหงือก
• กำจัดยังไง: แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน
• สิ่งที่ไม่ช่วย: การฟอกสีฟัน เพราะการฟอกสีฟันเปลี่ยนสีของฟัน ไม่ได้กำจัดคราบที่เกาะอยู่

คราบพลัค คืออะไร

ภาควิชาปริทันตวิทยา คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อธิบายว่าคราบจุลินทรีย์คือคราบสีขาวขุ่นนิ่มที่มีเชื้อโรคติดอยู่บนตัวฟัน บ้วนน้ำแล้วก็ไม่หลุด และเริ่มก่อตัวใหม่หลังแปรงฟันเพียง 2 ถึง 3 นาที

ทุกคนมีคราบพลัค เป็นเรื่องปกติ ปัญหาเกิดเมื่อคราบค้างอยู่นาน เพราะแบคทีเรียในคราบใช้น้ำตาลจากอาหารสร้างกรด ซึ่งทำลายเคลือบฟันและทำให้ฟันผุ

จะรู้ได้อย่างไรว่ามีคราบพลัค

• ลักษณะ: ใสจนถึงขาวขุ่นหรือเหลืองอ่อน มักมองไม่เห็นชัด
• ใช้ลิ้นลูบ: ถ้าผิวฟันสากหรือเป็นเมือก โดยเฉพาะขอบเหงือกและฟันกราม แสดงว่ามีคราบ
• สีย้อมคราบจุลินทรีย์: เม็ดเคี้ยวหรือน้ำยาที่ย้อมให้เห็นว่าแปรงไม่ถึงตรงไหน

ทันตแพทย์มองเห็นคราบในจุดที่เราส่องเองไม่เห็น เช่น ใต้ขอบเหงือก

คราบพลัคเกิดจากอะไร

แบคทีเรียในช่องปากจับตัวกับน้ำลายและเศษอาหารจำพวกแป้งและน้ำตาล กลายเป็นแผ่นคราบบนผิวฟัน สิ่งที่ทำให้คราบสะสมเร็วขึ้น ได้แก่

• แปรงฟันไม่ทั่วถึง หรือแปรงเร็วเกินไป
• กินของหวานและเครื่องดื่มหวานบ่อย
• ปากแห้ง น้ำลายน้อย
• สูบบุหรี่
• ใส่เครื่องมือจัดฟันหรือรีเทนเนอร์ ซึ่งทำความสะอาดยากกว่า

คราบพลัค กับ หินปูน ต่างกันยังไง

คราบพลัคกลายเป็นหินปูนได้อย่างไร

เมื่อแร่ธาตุในน้ำลายมาตกตะกอนบนคราบพลัค คราบจะแข็งตัวเป็นหินปูน Rama Channel ของโรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายว่าคราบระยะแรกนิ่มและแปรงออกได้ แต่เมื่อกลายเป็นหินปูนแล้วแปรงเองไม่ออก

ใช้เวลานานแค่ไหน? หน่วยงานทันตกรรมส่วนใหญ่ไม่ระบุตัวเลขแน่นอน บอกเพียงว่าเกิดได้ภายในไม่กี่วัน ตัวเลข 24 ถึง 72 ชั่วโมงที่พบบ่อยมาจากแบรนด์ผลิตภัณฑ์ดูแลช่องปาก

ฟันเป็นคราบแบบไหน คืออะไร

หลังแปรงฟัน มีคราบขาว เกิดจากอะไร

• คราบพลัคที่แปรงไม่หมด เป็นสาเหตุที่มีแหล่งอ้างอิงชัดเจน เพราะคราบพลัคเป็นคราบขาวขุ่นนิ่มที่บ้วนน้ำไม่ออก
• สาเหตุอื่นที่เป็นไปได้ เช่น ยาสีฟันที่บ้วนไม่หมด หรือเยื่อบุในปากที่ลอกจากยาสีฟันหรือน้ำยาบ้วนปากสูตรแรง เราไม่พบแหล่งอ้างอิงทางวิชาการที่ยืนยันข้อนี้
• ควรพบทันตแพทย์ ถ้าคราบขาวไม่หายไปเอง หรือมีอาการเจ็บ แสบ ร่วมด้วย

คราบหินปูนสีดำ เกิดจากอะไร อันตรายไหม

หินปูนเก็บสีจากอาหารและบุหรี่ได้ จึงเปลี่ยนเป็นสีเหลือง น้ำตาล หรือดำ หินปูนที่อยู่ใต้ขอบเหงือกก็มักมีสีเข้ม ตัวสีเองไม่อันตราย แต่หินปูนเป็นที่สะสมของคราบพลัคซึ่งทำให้เหงือกอักเสบ และจุดดำบางจุดอาจเป็นฟันผุ จึงควรให้ทันตแพทย์ตรวจ

คราบพลัค กำจัดยังไง

1. แปรงฟันวันละ 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน ครั้งละ 2 นาที ด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
2. ใช้ไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันทุกวัน คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ ระบุว่าการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟันอย่างถูกวิธีเป็นวิธีป้องกันหินปูนที่ดีที่สุด
3. ลองใช้แปรงสีฟันไฟฟ้า งานทบทวนของ Cochrane จาก 56 งานวิจัยพบว่าลดคราบพลัคได้มากกว่าแปรงธรรมดา
4. ใช้น้ำยาบ้วนปากเป็นตัวเสริม ไม่ใช่แทนการแปรงฟัน
5. ลดของหวานระหว่างมื้อ

สิ่งที่ไม่ควรทำ

• อย่าขูดหินปูนเอง เสี่ยงทำให้ฟันและเหงือกบาดเจ็บ
• อย่าซื้อเครื่องขูดหินปูนออนไลน์มาใช้เอง คลินิกทันตกรรมของจุฬาฯ เตือนว่าเครื่องเหล่านี้มักไม่ได้ผ่านการทดสอบมาตรฐานทางการแพทย์

เมื่อไหร่ต้องให้ทันตแพทย์ช่วย

• มีหินปูนเกาะ ซึ่งแปรงเองไม่ออก
• เหงือกเลือดออกเวลาแปรงฟัน
• มีกลิ่นปากที่ไม่หาย
• เหงือกร่น หรือฟันโยก

ควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหนให้ทันตแพทย์เป็นผู้แนะนำตามสภาพเหงือกของคุณ The Smile Bar เป็นสตูดิโอฟอกสีฟัน ไม่ได้รักษาโรคเหงือกหรือฟันผุ

ฟอกสีฟันช่วยกำจัดคราบพลัคได้ไหม

ไม่ได้ การฟอกสีฟันทำให้สีของฟันสว่างขึ้น ไม่ได้แทนการแปรงฟันหรือการขูดหินปูน

ฟันที่สะอาดจะฟอกได้สม่ำเสมอกว่า จึงควรทำความสะอาดก่อนฟอก ที่ The Smile Bar คุณเพิ่มบริการขูดหินปูน 950 บาท โดยทันตแพทย์ของเราได้ เฉพาะเมื่อทำคู่กับการฟอกสีฟัน ดูรายละเอียดที่ขูดหินปูนพร้อมฟอกสีฟันที่สยาม ถ้าต้องการขูดหินปูนอย่างเดียวหรือมีปัญหาเหงือก ควรไปคลินิกทันตกรรม

จองคิวฟอกสีฟันที่ The Smile Bar สยามสแควร์

• ราคา 2,399 บาท (1 รอบ) 4,399 บาท (2 รอบ) 5,799 บาท (3 รอบ) รอบละ 20 นาที
• ขูดหินปูน 950 บาท เฉพาะเมื่อทำคู่กับการฟอกสีฟัน
• ที่ตั้ง ชั้นล่าง 392/27-28 ซอยสยามสแควร์ 5 ใกล้ BTS สยาม เปิดทุกวัน 10.00 ถึง 20.00 น.

จองคิวฟอกสีฟัน หรือดูราคาฟอกสีฟันทุกแพ็กเกจ สำหรับฟอกสีฟัน กรุงเทพ

คำถามที่พบบ่อย

ทำไมแปรงฟันสะอาดแล้วยังมีคราบพลัค

เพราะคราบพลัคเกิดใหม่ทุกวัน เริ่มก่อตัวภายในไม่กี่นาทีหลังแปรงฟัน เป็นเรื่องปกติ สิ่งสำคัญคือกำจัดออกทุกวัน รวมถึงตามซอกฟัน

คราบพลัคหลุดออกเองได้ไหม

ไม่ได้ บ้วนน้ำก็ไม่หลุด ต้องแปรงและใช้ไหมขัดฟัน

หินปูนขูดออกเองที่บ้านได้ไหม

ไม่ควร หินปูนต้องใช้เครื่องมือทันตกรรม การขูดเองเสี่ยงทำให้ฟันและเหงือกบาดเจ็บ

น้ำยาบ้วนปากช่วยให้หินปูนหลุดได้จริงไหม

ไม่ได้ คณะทันตแพทยศาสตร์ จุฬาฯ ระบุว่าการใช้น้ำยาบ้วนปากเพียงอย่างเดียวไม่สามารถกำจัดหินปูนออกได้

แปรงสีฟันไฟฟ้าขจัดคราบพลัคได้ดีกว่าไหม

โดยเฉลี่ยดีกว่า งานทบทวนของ Cochrane พบว่าลดคราบพลัคได้มากกว่าแปรงธรรมดา แต่แปรงธรรมดาที่แปรงถูกวิธีก็ใช้ได้

หินปูนเกาะรีเทนเนอร์ แก้ยังไง

ล้างและแปรงรีเทนเนอร์ทุกวัน ถ้ามีคราบแข็งเกาะแล้ว ให้ทันตแพทย์ที่ดูแลการจัดฟันของคุณช่วยทำความสะอาด

มีคราบพลัคหรือหินปูน ฟอกสีฟันได้ไหม

แปรงฟันให้สะอาดก่อนมาฟอก ถ้ามีหินปูน ควรขูดออกก่อน เพราะการฟอกสีฟันออกฤทธิ์กับเนื้อฟัน ไม่ใช่กับคราบที่เกาะอยู่

ขูดหินปูนที่ The Smile Bar ได้ไหม

ได้ เฉพาะเมื่อทำคู่กับการฟอกสีฟัน ราคา 950 บาท โดยทันตแพทย์ของเรา ถ้าต้องการขูดหินปูนอย่างเดียว ควรไปคลินิกทันตกรรม